باغ گلشن

تکه ای ازمن ، تکه ای اززمین

مریم سادات موسوی

دیدنی های خراسان جنوبی
سرزمین کویری ایران

اگر از یک اهل سفر ، سراغ یک مقصد کمترشناخته‌شده و بکر را بگیرید ، قطعا خراسان جنوبی یکی از اولین جواب‌ها است. بازدید از جاهای دیدنی خراسان جنوبی برای هر گردشگری ، تجربه لذت‌بخشی خواهد بود. فرقی نمی‌کند که به کویر علاقه دارید یا محیطِ آباد و سرسبز ، علاقه‌مند به تاریخ هستید یا طبیعت‌گردی ؛ در هر حال ، خراسان جنوبی با دیدنی‌های متنوع و بی‌مانندش از شما به بهترین شکل استقبال می‌کند.

خراسان جنوبی کجاست؟

حدود ۲۰ سال است که خراسان جنوبی به‌عنوان یک استان مستقل وارد تقسیمات کشوری شده‌ و استانی مرزی با مرکزیت شهر بیرجند است. خراسان جنوبی سومین استان پهناور ایران به حساب می‌آید ؛ همچنین جالب است بگوییم به‌عنوان پایتخت عناب و زعفران شناخته می‌شود و بخش عمده آن در مناطق خشک و کویری قرار دارد. از همین‌ رو ، فصل تابستان برای سفر به این منطقه ، زمان چندان مناسبی محسوب نمی‌ باشد و بهار و پاییز فصل‌های مناسب‌تری هستند ؛ ضمن این که در پاییز ، امکان مشاهده برداشت زعفران هم در قائن و باقی شهرهای این استان برای گردشگران وجود دارد.

وجود آثار تاریخی متعدد در شهرهای استان خراسان جنوبی ، نشان از پیشینه تاریخی و قدیمی این استان دارد. اگرچه کاوش‌های باستان‌شناسی در خراسان جنوبی از حیات چندهزارساله تمدن بشر در این منطقه حکایت دارد ، ولی عمده آثار باستانی مربوط به دوران ساسانیان و بعد از آن است. این منطقه همواره از اهمیت تاریخی و سیاسی زیادی برخوردار بوده‌ است و سفر به آن ، برای هر ایرانگرد علاقه‌مند به تاریخ و طبیعت ، سرشار از جذابیت خواهد بود.

خراسان جنوبی پر است از جاهای دیدنی ناشناخته و بکر. تنها کافی‌ است تا چمدان را ببندید و راهی این استان شوید. حتی اگر اطلاعات زیادی هم درباره خراسان جنوبی نداشته باشید، مطمئن باشید که با مجموعه گسترده‌ای از دیدنی‌های طبیعی و تاریخی غافلگیرتان می‌کند و سفری به‌یادماندنی را برای‌ شما به ارمغان می‌آورد. با ما تا پایان این بخش همراه باشید تا با جاهای دیدنی خراسان جنوبی بیشتر آشنا شویم.

باغ گلشن

یکی از باشکوه‌ترین و زیبا‌ترین باغ‌های ایرانی که در دل کویر طبس ، میان دشت کویر و کویر لوت بسان زمردی سبز می‌درخشد باغ گلشن نام دارد که به نوعی به تاج محل ایران از آن یاد می شود. چرا که تکرار معماری مربع شکل این باغ را فقط در تاج محل می‌توانیم ببینیم.
باغ گلشن که یکی از نمادهای عروس کویر یعنی طبس است ؛ قدمتش به ۱۰۰ سال بر‌می‌گردد. همزمان با آخرین روزهای حکومت لطفعلی خان زند و آغاز روزهای حکومت آقا محمدخان قاجار ، این باغ در حدود ۷ هکتار بر اساس نمونه چهارباغ یا چارباغ احداث شده است. به روایتی الهام اینگونه معماری عمود بر هم از قرآن است ، آنجا که که می‌فرماید: در بهشت دو نهر همدیگر را قطع می‌کنند. در این باغ معابر عمود بر هم باغ را به چهار قسمت مساوی تقسیم کرده است. محوطه باغ به چهار باغ یا کَرت بزرگ تقسیم شده که در محل تلاقی این چهار کرت یک استخر بزرگ وجود دارد که هنگامی که به باغ می‌رویم و قدم می‌زنیم ۳ فواره طبیعی داخل استخر به سماع مشغولند و از بیننده دلبری می کنند. این فواره‌ها بدون نیروی خارجی به رقص می‌آیند و آب را به چهارکرت تقسیم می‌کنند.

باغ گلشن بر روی جریان آبی که از چشمه ‌های آب گرم و سرد طبس جاریست ، ساخته شده است. در این باغ انواع گونه درختان از هر اقلیم وآب و هوایی وجود دارد. در باغ گلشن که روزگاری نخلستان بوده و بعد به باغ تبدیل شده ، نخل‌های  کهن ، امروز هم سرسبز  و تازه نفس خودنمایی می‌کنند. نکته جذاب و ویژه این باغ تضاد پوشش و گونه های گیاهی این باغ است، از نخل و انار و نارنج که در منطق کویری عمل می‌آید گرفته تا سیکاس استوایی ، تا سرو  و چنار سردسیر. در کنار این‌ها بوته ‌های گل رز و گل ختمی و اطلسی  عطر افشانی می ‌کند. از دیگر دیدنی‌های این باغ پلیکان‌های زیبایی است که به دلیل سازگار بودن با طبیعت سرسبز باغ گلشن زیستگاهشان آنجاست. بنای دوطبقه این باغ در اثر زلزله آسیب دید ، اما بعدا بازسازی شد. این عمارت دو طبقه  به رنگ صورتی پس از بازسازی ، دارای سر در و ایوانی بزرگ و دو ستون برافراشته با تزینات نقش‌ هایی از آجر است. ایوانی در طبقه دوم بنا وجود دارد که وقتی روی آن می‌ایستید تماشای باغ از روی آن بسیار چشم‌نواز و دل‌انگیز است.

در سال ۲۰۰۸ وبسایت انگلیسی دیلی تلگراف ( The Daily Telegraph ) فهرستی از ۵۰ باغ زیبای دنیا منتشر کرد و نام باغ گلشن را نیز در میان آن ها قرار داد. این وبسایت چنین متنی را در مورد باغ گلشن منتشر کرد: پنه لوپه هابهوس ( Penelope Hobhouse ) ، نویسنده بریتانیایی و کارشناس باغ های ایرانی توصیف ویژه ای از باغ گلشن ارایه می دهد و آن را بهشتی بر روی زمین می خواند که دیدن آن ارزش هفت ساعت رانندگی در میان کویر را داشته است. این باغ در طبس واقع شده است ؛ شهری که در میان دو کویر قرار دارد. در چنین محیطی وجود آب به یک معجزه شبیه است ؛ در اینجا آب چشمه ها به درون استخرهای بزرگی می ریزد که در سراسر باغ وجود دارند. با دیدن درختان خرما ، مرکبات و انار حس حضور در کویر به شما دست می دهد ؛ اما در کنار آن ها درخت استوایی سیکاس در جوار گل های سرخ و ختمی ، تناقضی جالب را به نمایش می گذارد.

باغ گلشن در تاریخ بیستم دی ماه سال ۱۳۵۵ به ثبت ملی رسیده است و نامش با شماره ۱۳۱۰ در میان آثار ملی ایران به چشم می خورد.

موزه باغ گلشن
این عمارت امروزه به عنوان موزه زمین طبس برپاست که می‌توان در آن شاهد میراث بجا مانده انسانی و زمین شناسی چون ، سنگ‌ها ، فسیل‌ها ، مواد معدنی و مجموعه کانی‌ها بود. طبس بهشت زمین شناسی سرزمین مادری است و میزان ذخیره زمین شناسی آن به بیش از ۵ میلیارد تُن می‌رسد. هنگامی که به باغ گلشن رفتید ، سَری هم به این موزه بزنید.

باغ ، بهشتی در دل کویر
باغ گلشن در طبس یکی از مهمترین باغ های ایرانی است که نمونه ای مربعی شکل از آن در تاج محل هم وجود دارد. این باغ در واقع یکی از دو نماد اصلی شهر طبس محسوب می شود که اولی ارگ قدیم طبس است و دیگری همین باغ گلشن که در دنیا از آن به عنوان یکی از ۵۰ باغ برتر جهان هم یاد می شود. این باغ شاهکاری از دوران زندیه و قاجاریه می باشد و به دلیل قرارگیری آن بین دو کویر لوت و دشت کویر از آن با

عنوان یک معجزه یاد می شود.
این باغ پوشش گیاهی متنوعی دارد که در منطقه‌ای کویری کمی عجیب به نظر می‌رسد. باغ گلشن طبس به‌دلیل قرارگیری در خیابان تاریخی گلشن ، به این نام مشهور شده است.

پلیکان‌ها یکی از زیبایی‌های باغ گلشن هستند که در دهه‌ پنجاه شمسی به آن اضافه شدند. داستان از این قرار است که دو پلیکان مهاجر در مسیر مهاجرت خود از مناطق سرد سیبری بر فراز طبس به پرواز درآمدند و پس از فرود در باغ گلشن آنجا را برای زندگی انتخاب کردند. مردم توجه زیادی نسبت به این پلیکان‌ها نشان دادند و این پرندگان در باغ باقی ماندند. گلشن برای چندین سال مامن این پرندگان بود تا این که در زلزله شهریور ۵۷، یکی از آن‌ها زیر آوار ماند و از بین رفت و پلیکان دیگر تنها شد؛ اما تا سال ۱۳۹۴ در باغ گلشن ماند و همان جا جان سپرد. چندین سال بعد تعدادی پلیکان به باغ آورده شد که امروزه به‌عنوان یکی از جاذبه‌‌های باغ گلشن به شمار می‌روند.

این باغ را در منطقه‌ای احداث کرده‌اند که آب چشمه‌های سرد و گرم جریان‌یافته از کوهستان‌های اطراف طبس به‌سمت شهر ، در این منطقه به یکدیگر می‌رسند ، از انتهای باغ وارد شده و توسط جوی‌ها به‌سمت کرت‌ها هدایت شوند. آب پس از آبیاری کرت‌ها از زیر هشتی ساختمان سردر به‌سمت شهر بیرون می‌رود. به‌منظور استفاده از منابع آب زیرزمینی در این باغ ، چاه آبی از نوع چاه‌های آرتزین در زیر استخر بزرگ حفر شده است که از این جهت پدیده‌ای جالب در آبیاری محسوب می‌شود. فواره‌ها ، خروجی‌های آب این چاه هستند و استخر بزرگ در واقع محل ذخیره‌ آب چاه است.
جالب است بدانید که در عمارت سردرب باغ گلشن در طبس موزه ای با عنوان موزه ژئوپارک طبس نیز برپا است. این موزه با توجه به غنای زمین‌‌شناسی و معدنی شهرستان طبس در اسفندماه سال ۱۳۹۵ افتتاح شد که در آن می‌توانید با گوشه‌ای از این ذخایر آشنا شوید و مجموعه‌ای از کانی‌ها، سنگ‌ها، فسیل‌ها و مواد معدنی را از نزدیک ببینید. علاوه بر این، طیف وسیعی از موجودات فسیل‌شده در موزه قرار دارد که قدیمی‌‌ترین آن‌ها متعلق به فسیلی بنام استروماتولیت با قدمت حدود ۵۴۰ میلیون سال قبل است. با توجه به این که موزه دارای فضای بسته است و سیستم تهویه مناسبی دارد، در تمامی طول سال می‌توانید از آن بازدید کنید.
باغ گلشن در تمام فصول سال برای بازدید مناسب است؛ اما بهارهای این باغ حکایت دیگری دارد. بر اساس یک سنت کهن در طبس ، اکثر مردم شهر و روستاهای اطراف در روز ۱۳ فروردین به باغ گلشن می‌روند و سیزده خود را در این محل به در می‌کنند. در همین فصل بساط دست‌فروشان در ورودی باغ پهن می‌شود و اقلامی همچون کاهو ، نارنج ، آب نارنج ، ریواس و گل‌های لاله ‌کوهی را می‌فروشند که از روستاها و دامنه‌های کوه آورده‌اند.

باغ گلشن طبس از زیباترین جاذبه های این شهر در مرکز شهر با محیطی زیبا از بزرگترین باغ های عمومی ایران است ؛ وجود درختان و گل های گوناگون ؛ جوی های آب ؛

و استخر بزرگی که در روز ، پرندگانی همچون پلیکان و اردک و غاز آزادانه در آن زندگی می کنند ، از زیبایی های دیگر این باغ است.
این باغ در اوایل قرن ۱۳ ه.ق توسط سومین حاکم فردوس و طبس ، امیر محمدحسن خان عرب زنگویی ملقب به میرحسن خان ، در انتهای خیابان “گلشن” ساخته شد و به اسم همین خیابان نام گرفت.
میرحسن خان ازسوی نادر شاه افشار به حاکمیت طبس گماشته شد و برای سال های متمادی در طبس حکومت کرد.میرحسن خان در طول سال های حکومت خود املاک و زمین های زیادی را در اختیار داشت و بسیاری از آن ها را وقف امور خیریه کرد.او باغ گلشن طبس رانیز وقف عموم کرد.

باغ گلشن طبس باغی سرسبز در بین دو کویر نمکزار ایران یعنی دشت کویر و دشت لوت قرار دارد ! این باغ یکی از باغ های نادر ایرانی است که آب دائمی در آن جریان دارد و گونه های مختلف گیاهان مثل درخت سَرو که مخصوص مناطق سردسیر و درخت نخل که مربوط به مناطق گرمسیر است در آن وجود دارد . طراحی این باغ براساس نمونه چهارباغ و برگرفته از آیات قرآنی درباره بهشت است که در آن دو نهر همدیگر را قطع می کنند .

زمانی که از درب کوچک و قوسی شکل باغ وارد شوید متوجه طراحی زیبای این مکان خواهید شد. مطمئنا سازندگان زیرک و خُبره باغ از عمد فضای ورودی را به این شکل طراحی کرده اند ؛ چرا که بعد از قسمت ورودیِ بسته و مسقف ، به یکباره فضای دید وسیع و پانورامایی از این باغ در مقابل دیدگان انسان ظاهر می شود که بدون شک هر بیننده ای را درجا میخکوب خواهد کرد ! انگار که پا در بهشت گذاشته اید…چه کسی تصورش را می کند در قلب یک شهر کویری ، اینچنین باغ سرسبزی وجود داشته باشد . آن هم باغی که پلیکان ها صاحبان بلا منازع آن هستند !