کپسول زیستی جدید ایران در صف پرتاب
یک جرعه ازجهان دانش
بهارسادات موسوی
[ گزارش ازپژوهش های تازه ]
رئیس سازمان فضایی ایران گفت: کپسول زیستی ارتقا یافته سازمان فضایی ایران وارد مراحل نهایی طراحی و ساخت شده و قرار است طی ۶ تا ۹ ماه آینده بهصورت آزمایشی و زیر مداری پرتاب شود.
حسن سالاریه رئیس سازمان فضایی ایران در خصوص آخرین وضعیت نسخه ارتقا یافته کپسول زیستی و برنامههای پرتاب آن گفت: کپسول زیستی ارتقا یافته سازمان فضایی ایران وارد مراحل نهایی طراحی و ساخت شده و انشاءالله برنامهریزی کردهایم که پرتاب آزمایشی آن در سال آینده انجام شود. در گام نخست، پرتاب بهصورت زیر مداری و صرفاً برای انجام تستهای اولیه و اثبات قابلیتهای فنی کپسول خواهد بود.
وی با یادآوری این که پیش از این، کپسول زیستی ۵۰۰ کیلوگرمی حدود دو سال پیش پرتاب شده بود، افزود: بلافاصله پس از آن، طراحی نمونه بعدی آغاز شد. در ابتدا طراحی اولیه در کلاس جرمی حدود ۱۵۰۰ کیلوگرم انجام شد، اما پس از مطالعات و بازطراحیهای فنی، اکنون به یک طرح بهینه رسیدهایم که در کلاس جرمی کمتر از یک تن قرار دارد. جرم نهایی این کپسول حدود ۷۰۰ کیلوگرم است، اما از نظر قابلیتها بهمراتب پیشرفتهتر از نمونههای قبلی خواهد بود.
رئیس سازمان فضایی ایران با تأکید بر ویژگیهای فنی این کپسول تصریح کرد: کپسول جدید از نظر حجم، جرم و بهویژه در حوزه هدایت، کنترل و ناوبری، قابلیتهای بسیار بالاتری دارد. مهمترین ارتقایی که در این کپسول ایجاد شده، افزایش توان هدایتپذیری و کنترل وضعیت است. این موضوع برای کپسولهای زیستی که قرار است در آینده موجود زنده و حتی انسان را حمل کنند، اهمیت بسیار بالایی دارد، چرا که محل فرود باید کاملاً قابل کنترل و دقیق باشد.
سالاریه ادامه داد: از نظر طراحی، این کپسول توانایی حمل محموله زیستی در ابعاد و شرایط مختلف را دارد و حتی از لحاظ فنی قابلیت حمل انسان نیز در آن پیشبینی شده است اما تأکید میکنم که در پرتابهای اولیه، به هیچ عنوان موجود زنده حمل نخواهد شد. پیش از آن، چندین پرتاب آزمایشی انجام میشود تا تمام قابلیتهای فنی کپسول بهطور کامل اثبات شود.
وی درباره شرایط زیستی داخل کپسول گفت: فراهمسازی شرایط زیستی مناسب برای موجود زنده، از جمله تحمل شتابها و شرایط محیطی، از الزامات اصلی این پروژه است و در طراحی کپسول بهصورت جدی مورد توجه قرار گرفته است تا بتواند شرایط لازم برای پذیرش یک موجود زنده را فراهم کند.
رئیس سازمان فضایی ایران همچنین درباره پرتابگر این کپسول اظهار کرد: کپسول زیستی جدید با یک پرتابگر بومی به فضا ارسال خواهد شد. پیشتر از پرتابگر «سلمان» استفاده شده بود، اما با توجه به افزایش جرم کپسول، پرتابگر نیز در کلاس ارتقا یافته طراحی و توسعه داده میشود. این پرتابگر از نوع داخلی و مایع است و یکی از الزامات مهم آن، اعمال شتاب مناسب است، چرا که موجود زنده تنها میتواند شتابهای مشخصی را تحمل کند. بنابراین، پرتابگر نیز باید بهگونهای طراحی شود که شتاب واردشده به کپسول در محدوده قابل تحمل برای موجود زنده باشد. طراحی و ساخت این پرتابگر نیز همزمان در حال انجام است و خوشبختانه فرآیند طراحی و ساخت چه در حوزه کپسول و چه در زیرسیستمها، پیشرفت بسیار خوبی داشته است.
وی در پایان درباره زمان دقیق پرتاب آزمایشی گفت: تعیین زمان دقیق در حوزه فضایی کار سادهای نیست، زیرا بروز یک مشکل فنی ممکن است چند ماه برنامه را به تعویق بیندازد. با این حال، برآورد ما این است که طی حدود ۶ تا ۹ ماه آینده، بتوانیم پرتاب آزمایشی کپسول زیستی ارتقا یافته را انجام دهیم و انشاءالله اوایل سال آینده شاهد این پرتاب خواهیم بود.
رقابت برای فتح آسمان
چین با راهاندازی خط تولیدی که هر ۳۰ دقیقه یک خودروی پرنده تولید میکند و ثبت هزاران پیشسفارش، گوی سبقت را در رقابت جهانی این صنعت نوپا ربوده است.
وبگاه تِکاِکسپلور در گزارشی آورده است: در حالی که صنعت خودروهای پرنده در غرب با چالشهای فنی و مقرراتی مواجه است، شرکتهای چینی با تکیه بر پیشرفتهای پهپادی و خودروهای برقی و با حمایت دولت، مسیر تولید انبوه را بهسرعت میپیمایند.
در کارخانهای در گوانگژو، رباتهای لجستیک، قطعات را جابهجا میکنند و کارگران، ملخهای یک هواپیمای دونفره جعبهایشکل را بررسی میکنند.
این کارخانه متعلق به آریج (Aridge)، زیرمجموعه سازنده خودروهای برقی اِکسپِنگ (XPeng) است و نمونهای از تلاش چین برای پیشتازی در صنعت خودروهای پرنده بهشمار میآید.
ژانگ یانگجون (Zhang Yangjun)، استاد دانشگاه چینهوا میگوید: چین ظرفیت ایجاد یک مزیت رقابتی در این زمینه را دارد. رقابت آینده بیش از هر چیز بر کنترل هزینه و کارایی زنجیره تأمین متمرکز خواهد بود و چین در این حوزهها برتری واضحی دارد.
محصول اصلی این کارخانه، سامانه ناوگان زمینی است که از دو بخش تشکیل شده است:
بخش پرنده: یک هواپیمای ششملخه سبکوزن با قابلیت برخاست و فرود عمودی؛
بخش زمینی (کشتی مادر): یک وسیله نقلیه چرخدار که بخش پرنده در آن نگهداری و شارژ میشود.
این کارخانه در ظرفیت کامل میتواند هر ۳۰ دقیقه یک واحد تولید کند. تولید آزمایشی از نوامبر آغاز شده و شرکت قصد دارد تحویل را از سال آینده شروع کند. آنها مدعی دریافت بیش از ۷ هزار پیشسفارش هستند.
با این حال، راه درازی تا استفاده روزمره از خودروهای پرنده باقی است. مایکل دو (Michael Du)، معاون آریج میگوید: مقررات، پذیرش مصرفکننده، مدیریت حریم هوایی و زنجیره تأمین، همه باید بهتدریج تکامل یابند.
رقابت بین غولهای فناوری بر سر آینده تحرک هوایی در جریان است و ایلان ماسک از عرضه نمونه اولیه یک خودروی پرنده در هفتههای آینده خبر داده است. ایده خودروی پرنده به سال ۱۹۱۷ میلادی بازمیگردد، اما طراحی موفق تنها در سالهای اخیر و با پیشرفت موتورهای برقی و باتریهای پرظرفیت ممکن شده است.
شرکتهای اصلی این صنعت، از جمله جابی و آرچر در آمریکا و آریج، ایهَنگ و وُلانت در چین، پروازهای آزمایشی با سرنشین انجام دادهاند. شرکت چینی ایهنگ نخستین شرکتی در جهان است که مجوز کامل برای عملیات تجاری دریافت کرده است. این شرکت قصد دارد سرویس تاکسی هوایی را تا سه سال آینده و با قیمتی مشابه تاکسیهای جادهای لوکس راهاندازی کند.
دولت چین، اقتصاد ارتفاع پایین، شامل خودروهای پرنده، پهپادها و تاکسیهای هوایی را بهعنوان یک حوزه راهبردی برای پنج سال آینده معرفی کرده و قصد دارد توسعه آن را تسریع کند.
گروه مشاوره بوستون در گزارشی پیشبینی کرده است بازار خودروهای پرنده چین تا سال ۲۰۴۰ میلادی به ۴۱ میلیارد دلار خواهد رسید. با این حال، این صنعت در دیگر نقاط جهان برای یافتن مدل تجاری پایدار تلاش کرده و با چندین ورشکستگی شاخص در اروپا مواجه شده است.
براندون وانگ (Brandon Wang)، سرمایهگذار مستقر در پکن، معتقد است: از نظر زنجیره تأمین خودروهای برقی، چین پیشتاز است.
خودروهای پرنده میتوانند از قطعات خودروهای برقی استفاده کنند که پس از دریافت گواهی پرواز، به شرکتهای چینی اجازه افزایش مقیاس تولید را میدهد. وی همچنین به وجود نیروی متخصص فراوان و مقرونبهصرفه در چین اشاره کرد که حل سریع چالشهای فنی تولید را ممکن میسازد.
خودروهای پرنده هنوز در مراحل اولیه توسعه هستند، اما چین با ترکیب حمایت دولتی، قدرت تولیدی و مزیتهای زنجیره تأمین، موقعیت مناسبی برای پیشتازی در عرصه حملونقل آینده دارد.
ساخت نسل جدید تصفیهکننده پساب صنعتی
ایرنا — یک مجموعه دانشبنیان در کشورمان با توان متخصصان و فناوران خود به دانش ساخت نسل جدید ماده شیمیایی تصفیهکننده پساب صنعتی و بازگشت آن به چرخه مصرف مجدد دست یافت. ماده بسیار ارزشمند و ارزبری که از جذابیت بسیاری برای بخش های مختلف صنایع برخوردار است.
پلی آلومینیوم کلراید یک ماده شیمیایی جدید است که به صورت مایع و جامد در دو درجه زرد (high basicity) و سفید (low basicity) تولید میشود و به عنوان منعقدکننده در فرآیند تصفیه آب و فاضلاب بخش صنعتی و شهری به منظور حذف ذرات معلق و رفع کدورت آب از کاربرد گستردهای برخوردار است.
این محصول هم اکنون جایگزین سایر منعقدکنندههای قدیمیتر همچون سولفات آلومینیوم و کلرور فریک بوده که مزیتهای رقابتی بسیاری از جمله بازدهی بالاتر، کاهش مصرف مواد شیمیایی در فرآیند تصفیه، کاهش حجم لجن تولیدی، عملکرد مؤثر در محدوده وسیعتری از pH و در نتیجه کاهش هزینههای واحد تصفیه خانههای کشور دارد.
بهاره حسنی از مدیران این شرکت دانشبنیان با بیان این که، فعالیت این مجموعه فناور به شکل اختصاصی در زمینه تولید ماده منعقدکننده پلی آلومینیوم کلراید (PAC) است، افزود: این مجموعه فناور در واقع نخستین تولیدکننده پلی آلومینیوم کلراید مایع با درصد آلومینیای بالا (AvoPAC ۱۷MB) و همچنین تنها تولیدکننده پلی آلومینیوم کلراید مایع با بازیسیته بالا (AvoPAC ۹HB) مطابق با آخرین استانداردهای جهانی (BS EN ۱۷۰۳۴:۲۰۱۸ و DS/EN ۸۸۳) در ایران است.
وی افزود: با توجه به تنوع گریدهای این ماده تولیدی در این مجموعه فناور ما توانستهایم نیاز صنعت تصفیه آب و پساب را هم از نظر عملکردی و هم به لحاظ هزینهای تا حد زیادی مرتفع کنیم.
کشف ابرنواختر ۱۳ میلیارد ساله
تلسکوپ فضایی جیمز وب و دیگر رصدخانه های بین المللی یک ابرنواختر ۱۳ میلیارد ساله را رصد کرده اند.
به گزارش انگجت، سازمان فضایی اروپا از مشاهده یک اشعه گاما از ستارهای خبر داد که وقتی جهان فقط ۷۳۰ میلیون ساله بود منفجر شد. تلسکوپ وب حتی کهکشان میزبان این ابرنواختر را ردیابی کرده است.
پیش از این، کهنترین ابرنواختر ثبت شده مربوط به ۱.۸ میلیارد سالگی جهان بود. در این میان بیش از یک میلیارد سال تفاوت وجود دارد.
اندرو لوان در بیانیه سازمان فضایی اروپا نوشت: این مشاهده حاکی از آن است که ما میتوانیم از وب برای یافتن ستارهها در زمانی که سن جهان فقط پنج درصد میزان فعلی بود، استفاده کنیم. فقط تعداد اندکی انفجار اشعه گاما در ۵۰ سال اخیر رخ داده که مربوط به چند میلیارد سال نخست پیدایش جهان بوده اند. این رویداد خاص بسیار نادر و هیجان انگیز است.
محققان متوجه شدند این انفجار ۱۳ میلیارد ساله بسیاری از ویژگیهای ابرنواخترهای مدرن و نزدیک را دارد. هرچند این امر چندان شوکه کننده نیست اما محققان انتظار داشتند تمایزهای عمیقتری بیابند زیرا ستارههای اولیه احتمالاً عناصر سنگین کمتری داشتند، عظیمتر بودند و عمر طولانی نداشتند.
نیل تانویر یکی از مؤلفان پژوهش در این باره میگوید: ما با ذهن باز این تحقیق را انجام دادیم. تلسکوپ وب نشان داد این ابرنواختر دقیقاً شبیه نمونههای مدرن است.
ردیابی ابرنواختر یک مسابقه رله بین المللی بود. نخست رصدخانه Neil Gehrels Swift ناسا متوجه موقعیت مبدا اشعه ایکس شد. در مرحله بعد تلکسوپ نوردیک اپتیکال در جزایر قناری اسپانیا مشاهداتی انجام داد که نشان میدهد احتمالاً اشعه گاما بسیار دور دست باشد. چند ساعت بعد تلسکوپ رصدخانه جنوب اروپا در شیلی سن ابر نواختر را ۷۳۰ میلیون سال پس از انفجار بزرگ تخمین زد و تمام این رویدادها در کمتر از ۱۷ ساعت رخ داد.
