داستان پرواز [از برادران رایت تا کووید-19]

در یادداشت قبل، مختصری از تاریخ اختراع هواپیما و سیر آن در جهان گفتیم. از جایی که برادران رایت در کنار بقیه علاقمندان به پرواز، تلاش کردند وسیله‌ای قابل کنترل برای پرواز را اختراع و به نام خود در تاریخ ثبت کنند. کاربری هواپیما از استفاده در جنگ جهانی دوم تا هواپیماهای مسافربری امروز را کمی توضیح دادیم و به تشکیل سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی (ایکائو) اشاره کردیم. نگاه کوتاهی هم به ورود اولین هواپیما به ایران در زمان احمدشاه قاجار و تطور آن تا به امروز انداختیم.
طی سال‌ها، کشورهای مختلف خطوط هوایی متنوعی را در بخش خصوصی یا دولتی راه‌اندازی کرده‌اند که وظیفه حمل و نقل مسافران، اعم از تفریحی یا بیزنسی یا امور دیگر را به عهده دارد. این که سهم هرکدام از این خطوط هوایی یا به اصلاح ایرلاین‌ها (Airlines) در بازار خود و سهم این بازار در اقتصاد جهان چه‌قدر است، به نظر من موضوع جالبی خواهد بود. از طرفی تغییراتی که این صنعت طی یک سال اخیر و با شیوع ویروس کووید 19 داشته نیز جای تامل دارد. اما قبل از ورود به همه این مباحث شاید بد نباشه برخی از این شرکت‌ها (خطوط هوایی) را مرور کنیم.
شرکت هواپیمایی یا خط هوایی یا ایرلاین، معمولاً به یک گروه صنعتی گفته می‌شود که از طریق خطوط هوایی مسافر یا بار، جابه جا می‌کند. خطوط هواپیمایی مختلف معمولاً بلیط‌های هواپیما را به مقاصد مختلف خود به صورت سیستمی می فروشند یا به صورت توزیع چارتری بین آژانس‌های هواپیمایی امکان ایجاد تورهای گردشگری داخلی و خارجی را به آن‌ها می‌دهند. نخستین شرکت هواپیمایی جهان شرکت Deutsche Luftschiffahrts-Aktiengesellschaft در آلمان بود. بزرگترین شرکت‌های هواپیمایی مسافربری جهان در سال 2017 به انتخاب Sky Trax، قطر ایرویز، سنگاپور ایرلاینز، آل نیپون ایرویز، هواپیمایی امارات، کاتای پاسیفیک، اوا ایر، لوفت‌هانزا، هواپیمایی اتحاد و هاینان ایرلاینز است. Skytrax (با نام اصلی خدمات تحقیقات پرواز) یک مشاوره مستقر در انگلستان است که یک سایت بررسی و رتبه‌بندی شرکت‌های هواپیمایی و فرودگاه را اداره می‌کند.
در ادامه، ایرلاین‌های بزرگ از نگاه Skytrax را به صورت مختصر معرفی می‌کنیم.

• قطر ایرویز
هواپیمایی قطر — شرکت هواپیمایی حامل پرچم قطر است، که در سال ۱۹۹۳ راه‌اندازی شد و تا پیش از دوران کرونا، روزانه به بیش از ۱۵۰ مقصد در آفریقا، آسیای میانه، اروپا، خاور دور، آسیای جنوبی، خاورمیانه، آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی و اقیانوسیه پروازهای مستقیم داشت. دفتر مرکزی این شرکت در شهر دوحه، قطر قرار دارد و فرودگاه بین‌المللی حمد، قطب این شرکت هواپیمایی به‌شمار می‌آید.
شمار کارکنان شرکت هواپیمایی قطر در سال ۲۰۱۷ بیش از ۲۴.۰۰۰ نفر اعلام شد. در سال ۲۰۱۷ وبگاه businessinsider شرکت هوایی قطر را در مقام نخست شرکت‌های هوایی قرار داد. شرکت قطر که در چند سال اخیر در بیشتر رده‌بندی‌ها جزو ۱۰ شرکت برتر هوایی جهان بوده‌است بر پایه برآوردی در نشریه «فوربس» در سال ۲۰۱۹ در رتبه چهارم قرار دارد. هواپیمایی قطر هم‌اکنون با بیش از ۲۲۰ فروند هواپیمای جت مسافربری در ناوگان هوایی خود به بیش از ۱۵۰ مقصد در جهان پرواز می‌کند. گروه هواپیمایی قطر بیش از ۴۳.۰۰۰ نفر را در استخدام دارد.
• سنگاپور ایرلاینز
سنگاپور ایرلاینز Singapore Airlines، (اختصاری SIA) یا خطوط هوایی سنگاپور، شرکت هواپیمایی حامل پرچم سنگاپور است که در تاریخ ۱ مه ۱۹۴۷ توسط شرکت مالایَن ایرویز تأسیس شد. قطب این شرکت هواپیمایی فرودگاه چانگی سنگاپور است. سنگاپور ایرلاینز حامی مالی (اسپانسر) اصلی تیم ملی فوتبال سنگاپور است.
شرکت سنگاپور ایرلاینز در سال ۲۰۱۲ بیش از ۱۸ میلیون مسافر و در ۲۰۱۱ بالغ بر ۱۶.۹ میلیون مسافر را جابه جا و از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۸ بیش از ۸۰ میلیون مسافر را جابه‌جا کرده‌است. این شرکت هم‌اکنون جزو پنج شرکت بزرگ هوایی جهان محسوب می‌شود. شرکت در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۰ با درآمدی معادل ۱۴ میلیارد دلار، از سوی یاتا به‌عنوان دومین شرکت بزرگ هواپیمایی جهان بر پایه میزان درآمد سالیانه، معرفی شد و هم‌اکنون جزو پنج شرکت بزرگ هوایی جهان محسوب می‌شود.
شاید بد نباشد در این قسمت اشاره‌ای به یاتا نیز بکنیم. انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی که با نام یاتا (IATA، مخفف International Air Transport Association) نیز شناخته می‌شود، سازمانی فرامرزی و متشکل از ۲۶۰ شرکت هواپیمایی است که در ماه آوریل سال ۱۹۴۵بعد از جنگ جهانی دوم در شهر هاوانا، کوبا راه‌اندازی شد تا به حل پیش آمدهایی که بر اثر گسترش سریع حمل و نقل هوایی به وجود آمده بود، بپردازد. IATA هم‌اکنون ۸۳٪ درصد از ترافیک هوایی جهانی را به خود اختصاص می‌دهد. دفتر مرکزی سازمان یاتا در شهر مونترآل کشور کانادا قرار دارد.
• آل نیپون ایرویز
آل نیپون ایرویز(AllNipponAirways) بزرگترین شرکت هواپیمایی ژاپنی است، که به‌اختصار آنا نامیده می‌شود و دفتر مرکزی آن در منطقه شیئودومه، میناتو، توکیو، قرار دارد. این شرکت از فرودگاه بین‌المللی ناریتا، فرودگاه هانه‌دا، فرودگاه بین‌المللی اوزاکا و فرودگاه بین‌المللی کانزای به‌عنوان قطب‌های شرکت هواپیمایی خود، استفاده می‌کند. این ایرلاین اولین خط هوایی جهان بود که پیشرفته‌ترین هواپیمای شرکت بوئینگ یعنی مدل ۷۸۷ را به کار گرفت.
شرکت آل نیپون ایرویز در ماه دسامبر سال ۱۹۵۲ راه‌اندازی شد و در حال حاضر به بیش از ۴۹ مقصد داخلی ژاپن و ۳۲ مقصد بین‌المللی به صورت روزانه پروازهای مستقیم دارد(بدون احتساب تغییرات دوران شیوع کرونا). این شرکت هم‌اکنون مالک ۲۱۰ فروند هواپیمای مسافربری در ناوگان هوایی خود می‌باشد.
• هواپیمایی امارات
هواپیمایی امارات Emirates Airlines، شرکت هواپیمایی اماراتی است، که دفتر مرکزی آن در شهر دبی قرار دارد. این شرکت متعلّق به امارات متحده عربی است و پروازهای منظم روزانه‌ای را از دبی به مقاصدی در خاورمیانه، خاور دور، اروپا، آفریقا، شبه قاره هند، جنوب شرق آسیا و آمریکای شمالی انجام می‌دهد. فرودگاه بین‌المللی دبی، قطب این شرکت هواپیمایی به‌شمار می‌آید.
هواپیمایی امارات بزرگ‌ترین شرکت هواپیمایی در خاورمیانه است. به نقل از سایت معتبر فلایت رادار۲۴ این شرکت در حال حاضر نزدیک به ۳۰۰ هواپیمای فعال و تعداد زیادی نیز در دست سفارش دارد. طبق آخرین برآورد، بیش از ۱۸ هزار خدمه پرواز را به خدمت گرفته‌است و در هفته بیش از ۳.۴۰۰ پرواز به ۱۳۳ شهر واقع در ۷۴ کشور جهان،انجام می‌دهد. هواپیمایی امارات در سال ۲۰۱۲ از نظر شمار انتقال مسافر بین‌المللی، در رتبه چهارم از بزرگترین شرکت‌های هواپیمایی قرار گرفت. هم چنین در سال ۲۰۱۳ به عنوان بهترین شرکت هواپیمایی جهان انتخاب شد. در سال ۲۰۱۶ سایت worldairlineawards که رده‌بندی‌های شرکت‌های هوایی در جهان را انجام می‌دهد، شرکت هوایی امارات را با چهار پله صعود به عنوان بهترین خط هوایی سال انتخاب کرد.

• کاتای پاسیفیک
کاتای پسیفیک،Cathay Pacific، شرکت هواپیمایی حامل پرچم هنگ کنگی است، که از سال ۲۰۱۱ از سوی یاتا به‌عنوان سومین شرکت هواپیمایی جهان بر پایه میزان ارزش بازار سرمایه شناخته می‌شود، هم چنین از سال ۲۰۱۰ نیز بزرگترین شرکت حمل‌ونقل هوایی جهان به‌شمار می‌آید. شرکت کاتای پسیفیک در تاریخ ۲۴ سپتامبر ۱۹۴۶ توسط روی سی. فارل آمریکایی و سیدنی دی کانتزو استرالیایی راه‌اندازی شد و تا پیش از دوره شیوع کرونا، روزانه به ۱۶۸ مقصد که در ۴۲ کشور پراکنده است، پروازهای مستقیم دارد. این شرکت در سال ۲۰۱۲ بیش از ۲۷ میلیون مسافر و بالغ بر ۱.۸ میلیون بسته پستی را منتقل کرده است.
دفتر مرکزی این شرکت در هنگ کنگ قرار دارد و از فرودگاه بین‌المللی هنگ‌کنگ به‌عنوان قطب شرکت هواپیمایی خود استفاده می‌کند. بزرگترین سهام‌داران کاتای پسیفیک شرکت‌های سوایر گروپ و ایر چاینا می‌باشند.
شرکت کاتای پسیفیک در حال حاضر در ناوگان هوایی خود، دارای ۱۳۸ فروند هواپیمای مسافربری و باربری است.
این شرکت به‌عنوان یکی از اعضای بنیانگذار اتحاد وان‌ورلد به‌شمار می‌آید، که هم‌اکنون نیز به‌همراه بزرگترین شرکت تابعه خود، یعنی دراگون‌ایر، عضوی از وان‌ورلد است. در سال ۲۰۱۶ سایت worldairlineawards شرکت هوایی کاتای پاسیفیک را به عنوان چهارمین خط هوایی برتر سال انتخاب کرد. از نظر کیفیت این شرکت در ده سال اخیر همیشه جزو پنج خط هوایی اول دنیا قرار داشته‌است.
ادامه دارد…